ABD‟li gazeteci Streit"in gözünden 1920"lerin Türkiye'si
Bir zamanlar Türkiye!
https://forum.turkmmo.com/konu/1993325-abd-li-gazeteci-streit-in-gozunden-1920-lerin-turkiyesi/?__cf_chl_jschl_tk__=pmd_Uy4o7LpC1Z0Dj8hKltUkQPJ_rB4x86_tg9R6Ct72lHo-1635151764-0-gqNtZGzNAmWjcnBszQjl
ABD‟li gazeteci Streit"in gözünden 1920"lerin Türkiyesi
BiR ZAMANLAR TÜRKiYE
ABD’li gazeteci Streit"in gözünden 1920"lerin Türkiyesi
http://www.bilcan.net/BiLGiN/12haber01.htm
ANKARA SOKAKLARINDA MiSKET OYNAYAN ÇOCUKLAR: “Sanirim tüm dünyada çocuklar üc asagi bes yukari ayni. Sicak günlerde küçük Türk kiz ve oglanlarin Ankara sokaklarinda birlikte ip atladigini gördüm. Camdan bilyeleri yoktu, hatta kilden yapilma bilyeleri bile yoktu. Onun yerini tutan koyunun asik kemiklerini kulaniyorlardi.”
MUSTAFA KEMAL PASA ANKARA'DAKi BiRLiKLERi TEFTiS EDERKEN Streit bu fotografin arkasina söyle yazmistir: “Angora birlik teftisi, Mustafa Kemal Pasa selam verirken”
ANKARA'DAKi BOLSEViK BÜYÜKELCiLiGi PERSONELi Streit, Türk bir fotografçidan satin aldigi fotografin arkasina “Angora Bolsevik Büyükelçiligi' basligi altinda oldukça kapsamli notlar almis. Notunda fotograftaki insanlarin özelliklerini anlatmis.
MUSTAFA KEMAL BÜYÜK MiLLET MECLiSi'NE SESLENiYOR 1 Mart 1921 (Fotograf: Esad Nedim, Mustafa Kemal Pasa'nin Fotografçisi C. S. Streit o güne dair izlenimlerini söyle anlatmýs: “Konusmasýný dinledigim gün kürsüye kalabalik sira aralarindan tek basina varmisti. Alkis dindiginde –genelde Meclis'te az alkis olur- hazirladigi uzun konusmayi okudu. Yankili sesi ve etkileyici kisiligi sunumunu etkin kiliyordu. Meclis onu büyük dikkatle dinliyordu. Hem kamuda hem özelde agir, ölçülü bir tonda konusuyordu. Bu da söylediklerine tuhaf bir güç katiyordu.”
CERiTMÜMiNLi KÖYÜNDE ÇOCUKLAR TÜRKiYE / 1920 -1921. C. K. Streit: “Imani kuvvetli anlamina gelen Ceritmüminli, seksen aileden olusuyordu. Türk köylerindeki refah seviyesiyle kiyaslaninca görece iyi durumdaydi. Ve bu köyde misafir evi vardi. ”
ESKiSEHiR'DEKi KADIN iLKOKUL ÖGRETMENLERi C. S. Streit'in Eskisehir'de ziyarete gittigi bir ilkokula dair görüsleri söyle: “Hem erkek hem kadin ögretmenler okullarini gelistirme konusundaki samimiyet ve çabalariyla beni çok etkiledi. Mütevaziydilar ve okullari olmasi gerektigi kadar iyi olmadigi için özür dilediler. (...) Lise müdiresinin bana iletmem için verdigi mesajla daha iyi anlatabilirim: 'Lütfen Amerika’daki kizkardeslerimize, ülkemize medeniyet ve ilerleme getirme konusunda elimizden gelenin en iyisini yaptigimizi söyleyin'”
ESKiSEHiR'DE VALS YAPAN TÜRK iLKOKUL ÇOCUKLARI C. S. Streit'in Eskisehir'de ziyaret ettigi bir ilkokuldan izlenimleri söyle: “Türk ilkokulunda duyulanlar: - Kavalyem nerede? - Burdayim, hanimim Ziyaret ettigim okullar arasinda en ilginçleri ilkokullardý. Türk kýz ve erkek çocuklarin yan yana oturdugunu gördüm. Okullarin birinde bes kiz, bes erkek oldukça zor bir dans sergilediler ve hep birden sarki söylediler. Hem adimlar hem de müzik Avrupaliydi ve dans erkeklerle kizlarin çift olup vals yapmasiyla sona erdi. Ve valsin oldukça iyi oldugunu ekleyebilirim.”
FEVZi [ÇAKMAK] PASA VE MUSTAFA KEMAL PASA, ANKARA HARBiYE OKULU'NDAKi iLK MEZUNiYET TÖRENi C. K. Streit fotografin arkasýna söyle yazmis: Kabine baskaný ve Milli Savunma Vekili Fevzi Pasa (tabelanýn tam arkasindaki), Büyük Millet Meclisi Baskaný Mustafa Kemal Pasa (sagindaki): ilk diploma töreni talimleri, Ankara'da kurulmus ilk Türk Harbiye okulu. Harbiyeliler solda
KURMAY ALBAY HÜSEYiN HÜSNÜ EMiR 6 EKÝM 1923'TE BiRLiKLERi GALATA KÖPRÜSÜ'NDEN GEÇiRiYOR C. K. Streit'in 22 Kasim 1923’te Public Ledger’de yayimlanan bir haberinde resim su baslikla yer aldi: “Mustafa Kemal Pasa: Arinmis mükemmeliyet, Alt baslýk: '1453 Tarihini Tekrarlamak,Türkler Konstantinopolis'e yeniden giriyor. itilaf kuvvetleri tarafindan sehrin bosaltilmasi üzerine Albay Hussein Husni Emir Bey Çelik Alay'ý Galata Köprüsü’nden geçiriyor.'”
iSTANBULLULAR GALATA KÖPRÜSÜ'NDE MiLLiYETCi KUVVETLERi KARSILIYOR (6 Ekim 1923) C. K. Streit fotografi söyle etiketlemis: “Bayanlar önden! Türk kizlari Galata Köprüsü’nü geçen birliklere alkis tutuyor, 6 Ekim”
KÖY EViNiN ÖNÜNDE HALiDE EDiB HANIM Bu fotograf Halide Edib tarafindan C. K. Streit'e hediye edilmistir: “Ankara'dan birkaç mil uzakliktaki bir köyde (Kalaba) güneste kurumus kerpiçten küçük bir evde oldukça sade bir hayat sürüyor. Bir kaç kez onunla orada çay icme ve yemek yeme zevkini tattim. Salonunda birkaç Milliyetçi liderle tanistim.(...) Batý da dahi erkek isi denilebilecek isleri yapýyor olmasina ragmen Halide Haným’da erkeksi hiçbir sey yok. (...) Entelektüel açýdan Batili kadinlar arasýnda da yüksek bir seviyede olurdu. Bugün önde gelen Türk romancilarindan biridir. Hünerlerine ek olarak, kesin bir nisancý ve uzman bir binicidir.”
ANKARA / 1920 – 1921 C. K. Streit: (Streit bu fotografin arkasina sadece 'Angora' yazmis. Sehrin Ulus semtinde çekilmis gibi görünüyor. Çünkü arka plandaki cami Hacý Bayram Camii'dir)
HAMLET PERFORMANSINI TANITAN AFiS C. K. Streit afisle ilgili sunlarý söylüyor: “Türkiye’deyken onca süprizlerle karsilastim ama o gece Anadolu Tiyatro Grubu’nun 'abidevi sanat eseri' 'dünyanin en meshur trajedisi' ‘Hamlet’i sergileyecegini bildiren afislerle karsilasmam oldu. Afislerden biri dramadaki bir sahneyi gösteren büyük bir resimle süslenmisti.”
HAVZA'DA ANAYOL Streit ve ekibi Merzifon'a Havza kasabasi üzerinden gitti. Yazdiklarindan anlatmasa da bir fotografi var. Sadece 'Havza' diye baslýk atmis.
ATLI SÜVARiLER
TEGMEN ‘KARA’ FATMA HANIM (fotografin saginda) VE BiRLiKLERi 1923’TE iSTANBUL’A GiRiYOR Streit bu fotografin arkasina söyle yazmis: “Tgm. Fatma Hanim, Türk-Yunan savasý sirasinda cephede bir kadinlar bölügünün basinda savasirken kazandigi madalyalariyla.” Streit, onun ‘’kadinlar bölügü’’ne komuta ettigini söylerken hata yapýyor, erkeklerden olusan bir birligin, muhtemelen fotografta sagýnda duranlarýn basindaydi.
KARDA YALINAYAK SU TASIYAN KIZLAR C. K. Streit köyle ilgili izlenimlerini söyle anlatmis: “Sekili'de kalan köylüler yoksulluk içerisinde ve yirtik pirtik giysilerle yasiyorlardi. iki kizin nehirden su tasirken karda yalinayak yürüdügünü gördüm. Ýçlerinden biri resmini çekmeye çalistigimda korktu ve hickira hickira aglamaya basladi.” [Sekili köyü Yozgat vilayetinin Yerköy kazasindadir]
MUSTAFA KEMAL PASA EViNDEKi OFiSiNDE
NEAR EAST RELIEF'iN MERZiFON'A GiDEN “REO” KAMYONETi C. K. Streit'in Merzifon yolculuguna iliskin söyledikleri söyle: “Hiz göstergesi saate 2 mil ilerledigimizi gösterecek kadar küstahti. Gecenin dördünde iki saat kar kürekleyip arabayi ittik. Bizi pek hos seyler beklemiyordu, çünkü ates yakacak odun da benzin de yoktu. Fakat yaraticiligimiz ve gücümüz tükenme noktasina geldiginde arabayi kar yiginindan çikardik.”
MiLLiYETCi BiRLiKLER ESKiSEHiR'DE C. K. Streit'in Eskisehir ziyaretine iliskin izlenimleri söyle: “Yol üstünde bir istasyonda (Eskisehir) Türk Ordusunun savasan bir kurum olarak bu kadar iyi olmasinin sebebini daha iyi anladigim bir örnekle karsilastim. Kasabadaki bir Türk subayý trenimizi bir baska görev için terk ediyordu. Erler ona veda etmek için çevresinde toplanmisti. Her biri, subayin elini ilk önce çenelerine, sonra alinlarina degdirerek, Türk usulu selamladi ve sonra elini sikip öptüler. Tren kalktiginda bazilarinin gözlerinde yas vardi. Türk subaylari ve askerleri arasinda baska güzel hissiyat örneklerine de raslamistim ama bu duygu seliyle hiçbiri yarisamazdi.”
MUSTAFA KEMAL PASA ESKiSEHiR YAKININDAKi CEPHEYi ZiYARET EDiYOR SUBAT 1921 [Saginda Binbasi Salih (Bozok) ile] C.K. Streit fotografin arkasýna söyle yazmis: Mustafa Kemal Pasa ve ateseleri Eskisehir'de bir teftis gezisi sirasinda (Subat) Fotograf Mustafa Kemal Pasa'nin resmi fotografçisi Esad Nedim'e ait.
MUSTAFA KEMAL PASA'NIN GÖZLÜKLÜ NADiR BiR FOTOGRAFI Streit’in kaleminden: “Onu gözlükleriyle ve kalpaksiz görünce profesöre benzer bir edasi var. Yüzünde idealist (hayalperest) bir sey var, özellikle gözlerinde, ama hayallerini gerçeklestiren bir hayalpereste ait.”
ANKARA'DA SOKAKTAN BiR MANZARA ANKARA / 1920 -1921... C. K. Streit: “Beni en çok etkileyen seylerden biri de konustugum Türkler'in çogunun gösterdigi birakin mütevaziyi alcakgönüllü ruh haliydi. Benden istedikleri tek sey gördüklerimi oldugu gibi rapor etmem oldu.”
MUSTAFA KEMAL PASA KENDi OTURMA ODASINDA (3 MART 1921) C. K. Streit'in kaleminden: “Beni kabul ettigi calisma odasi resimler, fotograflar, kitaplar, sanat objeleri ve mobilya ile zevkle dösenmisti. insanin herhangi bir üst sinif Batili evinde rastlamayi bekleyecegi bir oda. (...) Mustafa Kemal Pasa ile mülakat yaparken ellerinin bilinçsizce kehribar bir tespihle oynadigini fark ettim.”
SAMSUN'DAN ÇORUM'A GiDERKEN DEVE, BEYGiR VE ESEK KAFiLELERi
C. K. Streit yolculugu söyle anlatiyor: 'Samsun’dan Çorum'a giden yolda Doruk Han’da deve sürücülerinden birine seyahatin güvenli olup olmadigini sormustum: “Birkaç ay evvel bu yolda seyahat edemezdiniz”dedi, “ama artik babamýz Mustafa Kemal Pasa sagolsun eskiya tehlikesi yok. Allah ona uzun ömür versin” dedi.
STREiT'iN SUSUZ LOKOMOTiFi iÇECEK MOLASI VERiRKEN Fotografin arkasina “Lokomotifimiz içkisini yudumluyor” yazan C. K. Streit 'mola'yi söyle anlatmis: “Türkler'in Ankara'dan Sivas'a dösedigi dar hatli demir yolunun mevcut son noktasý olan Yahsihan'dan Ankara'ya yola çiktik. Rüzgari azaltmasi için bavulumuzu yulaf yigininin tepesine yerlestirdik ve arkasina uzanarak seyahat ettik. O gün birçok hadise oldu. Küçük lokomotif su borularýnda bir sorun vardi. Hareket etmeden önce buhar kazaninin elden ele kova tasinarak doldurulmasi gerekti. Bu lokomotife ancak susuz denilebilir. Geçtigimiz her akarsu ve sulama arikinin yaninda durup hortum çekerek lokomortifin susuzlugnu giderdik
TiPiK ANADOLU DÜKKANLARI C. K. Streit'in kaleminden: “Madan'da [Maden] ögle yemegi için mola verdik ve bir Rum restoraninda yemek yedik. Bir sokaga çogu Ermeni olan demirciler ve bakircilar dizilmisti, arada Türk zanatkarlarinin dükkanlari da bulunmaktaydi. Türkiye'deki magaza ve dükkanlar üç asagi bes yukari birbirine benziyor - bir taraf tamemen açik ve sokaga bakan tek küçük bir oda.”
6 EKiM 1923'TE “GRAND RUE DE PERA” C.K. Streit fotografin arkasina söyle yazmis: “Türk birliklerinin istanbul'a girmesinin serefine Türk Zafer Taký”
SAMSUN'DA RUM, ERMENi VE TÜRK KADIN TÜTÜN iSCiLERi 1920-1921, C. K. Streit: “Samsun’dan ayrilmadan önce Rum, Ermeni, Türk kadin ve çocuklarinin yan yana calistigi Regie [tütün] fabrikasini ziyaret ettim. [Rum fabrikasi idi] Türk kadinlari savasin çikmasindan itibaren evlerinden disarida yeni çalismaya baslamisti -bu da kadinlarin tecrit edilmesinin sona ermeye basladiginin bir diger göstergesidir.
STREIT’iN YAYLISINI TAMÝR iCiN ÇALISMALAR DEVAM EDERKEN Streit bu fotograf arkasina söyle yazmis: “Tuz Çölü’nde bir kaza – arabam ‘yayli’ buzlu akarsuda takildi, dingil kirildi.”
KÖY DÜGÜNÜNDE MÜZiSYENLER VE HALK OYUNU OYNAYANLAR
TÜRKiYE / 1920-1921... C. K. Streit: “Dinar'a gelmeden evvel bir dügün icin hazirliklarin yapildigi küçük bir köy kasabasinda durduk. Vardigimizda bir grup köylü bir bayrak, davullar ve zurnalarla (enstrümanlar el yapimiydi) köye giderken, dügün atesini hazirlamak üzere çali tasiyan bir öküz arabasina eslik ediyordu. Yük, bayrakla donatilmis bir evin kapisinda bosaltildi. Dügün bu evde olacakti.
Streit, milliyetçi birlikler içerisinde çocuk askerlerle görüstügünü anlatirken onlarin etkisinde kaldigini gizlemiyor. Streit çocuk askerler için sunlari söylüyor: "Kendilerini çok ciddiye aliyor ve adam havasi tasiyorlardi. Ve sadece çocuk degillerdi: Birçok yetiskinin yasamamis oldugu deneyimler onlari olgunlastirmisti. Ufakliklar hayati görmüs ama hayat onlari yozlastirmamis. Bazi yönlerden yetiskin erkekler ama kalplerinde hala çocuklar."
Asker çocuk Tevfik: "Üç tabancam vardý, biri Fransýz, biri Yunan, biri de Bulgar yapimi.Bulgar karabinami Pasa'ya (Mustafa Kemal) verdim. (...) Eger onu kemerine takarsa ve yanina elli fisek alirsa otomobilinde giderken kendini koruyabilir."
Asker çocuk Cemal: "Bana Türk düzenli birliklerinden bir subayin yazdigi ve karsilasacagi herkese onu öven bir mektup gösterdi: 'Yasý küçük olsa da erkek gibi savasmistir ve hemsehrilerinin takdirini hak etmistir. Bir kez basindan, bir kez de sol kalçasindan olmak üzere iki kez yaralanmistir'
Türkiye'nin görülmemis fotograflarý
////////////////////////////////////////////////
http://pascal-yenihayat.blogspot.com/2012/03/bir-zamanlar-turkiye-abdli-gazeteci.html
ANKARA SOKAKLARINDA MĠSKET OYNAYAN ÇOCUKLAR: “Sanırım tüm dünyada çocuklar üç aĢağı beĢ yukarı aynı. Sıcak günlerde küçük Türk kız ve oğlanların Ankara sokaklarında birlikte ip atladığını gördüm. Camdan bilyeleri yoktu, hatta kilden yapılma bilyeleri bile yoktu. Onun yerini tutan koyunun aĢık kemiklerini kulanıyorlardı.”
MUSTAFA KEMAL PAġA ANKARA'DAKĠ BĠRLĠKLERĠ TEFTĠġ EDERKEN Streit bu fotoğrafın arkasına Ģöyle yazmıĢtır: “Angora birlik teftiĢi, Mustafa Kemal PaĢa selam verirken”
ANKARA'DAKĠ BOLġEVĠK BÜYÜKELÇĠLĠĞĠ PERSONELĠ Streit, Türk bir fotoğrafçıdan satın aldığı fotoğrafın arkasına “Angora BolĢevik Büyükelçiliği' baĢlığı altında oldukça kapsamlı notlar almıĢ. Notunda fotoğraftaki insanların özelliklerini anlatmıĢ.
MUSTAFA KEMAL BÜYÜK MĠLLET MECLĠSĠ'NE SESLENĠYOR 1 Mart 1921 (Fotoğraf: Esad Nedim, Mustafa Kemal PaĢa'nın Fotoğrafçısı) C. S. Streit o güne dair izlenimlerini Ģöyle anlatmıĢ: “KonuĢmasını dinlediğim gün kürsüye kalabalık sıra aralarından tek baĢına varmıĢtı. AlkıĢ dindiğinde –genelde Meclis'te az alkıĢ olur- hazırladığı uzun konuĢmayı okudu. Yankılı sesi ve etkileyici kiĢiliği sunumunu etkin kılıyordu. Meclis onu büyük dikkatle dinliyordu. Hem kamuda hem özelde ağır, ölçülü bir tonda konuĢuyordu. Bu da söylediklerine tuhaf bir güç katıyordu.”
CERĠTMÜMĠNLĠ KÖYÜNDE ÇOCUKLAR TÜRKĠYE / 1920 -1921. C. K. Streit: “Ġmanı kuvvetli anlamına gelen Ceritmüminli, seksen aileden oluĢuyordu. Türk köylerindeki refah seviyesiyle kıyaslanınca görece iyi durumdaydı. Ve bu köyde misafir evi vardı. ”
ESKĠġEHĠR'DEKĠ KADIN ĠLKOKUL ÖĞRETMENLERĠ C. S. Streit'in EskiĢehir'de ziyarete gittiği bir ilkokula dair görüĢleri Ģöyle: “Hem erkek hem kadın öğretmenler okullarını geliĢtirme konusundaki samimiyet ve çabalarıyla beni çok etkiledi. Mütevazıydılar ve okulları olması gerektiği kadar iyi olmadığı için özür dilediler. (...) Lise müdiresinin bana iletmem için verdiği mesajla daha iyi anlatabilirim: 'Lütfen Amerika‟daki kızkardeĢlerimize, ülkemize medeniyet ve ilerleme getirme konusunda elimizden gelenin en iyisini yaptığımızı söyleyin'”
ESKĠġEHĠR'DE VALS YAPAN TÜRK ĠLKOKUL ÇOCUKLARI C. S. Streit'in EskiĢehir'de ziyaret ettiği bir ilkokuldan izlenimleri Ģöyle: “Türk Ġlkokulunda duyulanlar: - Kavalyem nerede? - Burdayım, hanımım Ziyaret ettiğim okullar arasında en ilginçleri ilkokullardı. Türk kız ve erkek çocukların yan yana oturduğunu gördüm. Okulların birinde beĢ kız, beĢ erkek oldukça zor bir dans sergilediler ve hep birden Ģarkı söylediler. Hem adımlar hem de müzik Avrupalıydı ve dans erkeklerle kızların çift olup vals yapmasıyla sona erdi. Ve valsın oldukça iyi olduğunu ekleyebilirim.”
FEVZĠ [ÇAKMAK] PAġA VE MUSTAFA KEMAL PAġA, ANKARA HARBĠYE OKULU'NDAKĠ ĠLK MEZUNĠYET TÖRENĠ C. K. Streit fotoğrafın arkasına Ģöyle yazmıĢ: Kabine baĢkanı ve Milli Savunma Vekili Fevzi PaĢa (tabelanın tam arkasındaki), Büyük Millet Meclisi BaĢkanı Mustafa Kemal PaĢa (sağındaki): ilk diploma töreni talimleri, Ankara'da kurulmuĢ ilk Türk Harbiye okulu. Harbiyeliler solda
KURMAY ALBAY HÜSEYĠN HÜSNÜ EMĠR 6 EKĠM 1923'TE BĠRLĠKLERĠ GALATA KÖPRÜSÜ'NDEN GEÇĠRĠYOR C. K. Streit'in 22 Kasım 1923‟te Public Ledger‟de yayımlanan bir haberinde resim Ģu baĢlıkla yer aldı: “Mustafa Kemal PaĢa: ArınmıĢ mükemmeliyet, Alt baĢlık: '1453 Tarihini Tekrarlamak,Türkler Konstantinopolis'e yeniden giriyor. Ġtilaf kuvvetleri tarafından Ģehrin boĢaltılması üzerine Albay Hussein Husni Emir Bey Çelik Alay'ı Galata Köprüsü‟nden geçiriyor.'”
ĠSTANBULLULAR GALATA KÖPRÜSÜ'NDE MĠLLĠYETÇĠ KUVVETLERĠ KARġILIYOR (6 Ekim 1923) C. K. Streit fotoğrafı Ģöyle etiketlemiĢ: “Bayanlar önden! Türk kızları Galata Köprüsü‟nü geçen birliklere alkıĢ tutuyor, 6 Ekim”
KÖY EVĠNĠN ÖNÜNDE HALĠDE EDĠB HANIM Bu fotoğraf Halide Edib tarafından C. K. Streit'e hediye edilmiĢtir: “Ankara'dan birkaç mil uzaklıktaki bir köyde (Kalaba) güneĢte kurumuĢ kerpiçten küçük bir evde oldukça sade bir hayat sürüyor. Bir kaç kez onunla orada çay içme ve yemek yeme zevkini tattım. Salonunda birkaç Milliyetçi liderle tanıĢtım.(...) Batı da dahi erkek iĢi denilebilecek iĢleri yapıyor olmasına rağmen Halide Hanım‟da erkeksi hiçbir Ģey yok. (...) Entelektüel açıdan Batılı kadınlar arasında da yüksek bir seviyede olurdu. Bugün önde gelen Türk romancılarından biridir. Hünerlerine ek olarak, kesin bir niĢancı ve uzman bir binicidir.”
ANKARA / 1920 – 1921 C. K. Streit: (Streit bu fotoğrafın arkasına sadece 'Angora' yazmıĢ. ġehrin Ulus semtinde çekilmiĢ gibi görünüyor. Çünkü arka plandaki cami Hacı Bayram Camii'dir)
HAMLET PERFORMANSINI TANITAN AFĠġ C. K. Streit afiĢle ilgili Ģunları söylüyor: “Türkiye‟deyken onca süprizlerle karĢılaĢtım ama o gece Anadolu Tiyatro Grubu‟nun 'abidevi sanat eseri' 'dünyanın en meĢhur trajedisi' „Hamlet‟i sergileyeceğini bildiren afiĢlerle karĢılaĢmam oldu. AfiĢlerden biri dramadaki bir sahneyi gösteren büyük bir resimle süslenmiĢti.”
HAVZA'DA ANAYOL Streit ve ekibi Merzifon'a Havza kasabası üzerinden gitti. Yazdıklarından anlatmasa da bir fotoğrafı var. Sadece 'Havza' diye baĢlık atmıĢ.
ATLI SÜVARĠLER
TEĞMEN „KARA‟ FATMA HANIM (fotoğrafın sağında) VE BĠRLĠKLERĠ 1923‟TE ĠSTANBUL‟A GĠRĠYOR Streit bu fotoğrafın arkasına Ģöyle yazmıĢ: “Tğm. Fatma Hanoum, Türk-Yunan savaĢı sırasında cephede bir kadınlar bölüğünün baĢında savaĢırken kazandığı madalyalarıyla.” Streit, onun „‟kadınlar bölüğü‟‟ne komuta ettiğini söylerken hata yapıyor, erkeklerden oluĢan bir birliğin, muhtemelen fotoğrafta sağında duranların baĢındaydı.
KARDA YALINAYAK SU TAġIYAN KIZLAR C. K. Streit köyle ilgili izlenimlerini Ģöyle anlatmıĢ: “Sekili'de kalan köylüler yoksulluk içerisinde ve yırtık pırtık giysilerle yaĢıyorlardı. Ġki kızın nehirden su taĢırken karda yalınayak yürüdüğünü gördüm. Ġçlerinden biri resmini çekmeye çalıĢtığımda korktu ve hıçkıra hıçkıra ağlamaya baĢladı.” [Sekili köyü Yozgat vilayetinin Yerköy kazasındadır]
MUSTAFA KEMAL PAġA EVĠNDEKĠ OFĠSĠNDE
NEAR EAST RELIEF'ĠN MERZĠFON'A GĠDEN “REO” KAMYONETĠ C. K. Streit'in Merzifon yolculuğuna iliĢkin söyledikleri Ģöyle: “Hız göstergesi saate 2 mil ilerlediğimizi gösterecek kadar küstahtı. Gecenin dördünde iki saat kar kürekleyip arabayı ittik. Bizi pek hoĢ Ģeyler beklemiyordu, çünkü ateĢ yakacak odun da benzin de yoktu. Fakat yaratıcılığımız ve gücümüz tükenme noktasına geldiğinde arabayı kar yığınından çıkardık.”
MĠLLĠYETÇĠ BĠRLĠKLER ESKĠġEHĠR'DE C. K. Streit'in EskiĢehir ziyaretine iliĢkin izlenimleri Ģöyle: “Yol üstünde bir istasyonda (EskiĢehir) Türk Ordusunun savaĢan bir kurum olarak bu kadar iyi olmasının sebebini daha iyi anladığım bir örnekle karĢılaĢtım. Kasabadaki bir Türk subayı trenimizi bir baĢka görev için terk ediyordu. Erler ona veda etmek için çevresinde toplanmıĢtı. Her biri, subayın elini ilk önce çenelerine, sonra alınlarına değdirerek, Türk usulu selamladı ve sonra elini sıkıp öptüler. Tren kalktığında bazılarının gözlerinde yaĢ vardı. Türk subayları ve askerleri arasında baĢka güzel hissiyat örneklerine de raslamıĢtım ama bu duygu seliyle hiçbiri yarıĢamazdı.”
MUSTAFA KEMAL PAġA ESKĠġEHĠR YAKININDAKĠ CEPHEYĠ ZĠYARET EDĠYOR ġUBAT 1921 [Sağında BinbaĢı Salih (Bozok) ile] C.K. Streit fotoğrafın arkasına Ģöyle yazmıĢ: Mustafa Kemal PaĢa ve ateĢeleri EskiĢehir'de bir teftiĢ gezisi sırasında (ġubat) Fotoğraf Mustafa Kemal PaĢa'nın resmi fotoğrafçısı Esad Nedim'e ait.
MUSTAFA KEMAL PAġA'NIN GÖZLÜKLÜ NADĠR BĠR FOTOĞRAFI Streit‟in kaleminden: “Onu gözlükleriyle ve kalpaksız görün profesöre benzer bir edası var. Yüzünde idealist (hayalperest) bir Ģey var, özellikle gözlerinde, ama hayallerini gerçekleĢtiren bir hayalpereste ait.”
ANKARA'DA SOKAKTAN BĠR MANZARA ANKARA / 1920 -1921... C. K. Streit: “Beni en çok etkileyen Ģeylerden biri de konuĢtuğum Türkler'in çoğunun gösterdiği bırakın mütevazıyı alcakgönüllü ruh haliydi. Benden istedikleri tek Ģey gördüklerimi olduğu gibi rapor etmem oldu.”
MUSTAFA KEMAL PAġA KENDĠ OTURMA ODASINDA (3 MART 1921) C. K. Streit'in kaleminden: “Beni kabul ettiği calıĢma odası resimler, fotograflar, kitaplar, sanat objeleri ve mobilya ile zevkle döĢenmiĢti. Ġnsanın herhangi bir üst sınıf Batılı evinde rastlamayı bekleyeceği bir oda. (...) Mustafa Kemal PaĢa ile mülakat yaparken ellerinin bilinçsizce kehribar bir tespihle oynadığını fark ettim.”
SAMSUN'DAN ÇORUM'A GĠDERKEN DEVE, BEYGĠR VE EġEK KAFĠLELERĠ
C. K. Streit yolculuğu Ģöyle anlatıyor: 'Samsun‟dan Çorum'a giden yolda Doruk Han‟da deve sürücülerinden birine seyahatin güvenli olup olmadığını sormuĢtum: “Birkaç ay evvel bu yolda seyahat edemezdiniz”dedi, “ama artık babamız Mustafa Kemal PaĢa sağolsun eĢkiya tehlikesi yok. Allah ona uzun ömür versin” dedi.
STREĠT'ĠN SUSUZ LOKOMOTĠFĠ ĠÇECEK MOLASI VERĠRKEN Fotoğrafın arkasına “Lokomotifimiz içkisini yudumluyor” yazan C. K. Streit 'mola'yı Ģöyle anlatmıĢ: “Türkler'in Ankara'dan Sivas'a döĢediği dar hatlı demir yolunun mevcut son noktası olan YahĢihan'dan Ankara'ya yola çıktık. Rüzgarı azaltması için bavulumuzu yulaf yığınının tepesine yerleĢtirdik ve arkasına uzanarak seyahat ettik. O gün birçok hadise oldu. Küçük lokomotif su borularında bir sorun vardı. Hareket etmeden önce buhar kazanının elden ele kova taĢınarak doldurulması gerekti. Bu lokomotife ancak susuz denilebilir. Geçtiğimiz her akarsu ve sulama arıkının yanında durup hortum çekerek lokomortifin susuzluğnu giderdik
TĠPĠK ANADOLU DÜKKANLARI C. K. Streit'in kaleminden: “Madan'da [Maden] öğle yemeği için mola verdik ve bir Rum restoranında yemek yedik. Bir sokağa çoğu Ermeni olan demirciler ve bakırcılar dizilmiĢti, arada Türk zanatkarlarının dükkanları da bulunmaktaydı. Türkiye'deki mağaza ve dükkanlar üç aĢağı beĢ yukarı birbirine benziyor - bir taraf tamemen açık ve sokağa bakan tek küçük bir oda.”
6 EKĠM 1923'TE “GRAND RUE DE PERA” C.K. Streit fotoğrafın arkasına Ģöyle yazmıĢ: “Türk birliklerinin Ġstanbul'a girmesinin Ģerefine Türk Zafer Takı”
SAMSUN'DA RUM, ERMENĠ VE TÜRK KADIN TÜTÜN ĠġÇĠLERĠ 1920-1921, C. K. Streit: “Samsun‟dan ayrılmadan önce Rum, Ermeni, Türk kadın ve çocuklarının yan yana çalıĢtığı Regie [tütün] fabrikasını ziyaret ettim. [Rum fabrikası idi] Türk kadınları savaĢın çıkmasından itibaren evlerinden dıĢarıda yeni çalıĢmaya baĢlamıĢtı -bu da kadınların tecrit edilmesinin sona ermeye baĢladığının bir diğer göstergesidir.
STREIT‟ĠN YAYLISINI TAMĠR ĠÇĠN ÇALIġMALAR DEVAM EDERKEN Streit bu fotoğraf arkasına Ģöyle yazmıĢ: “Tuz Çölü‟nde bir kaza – arabam „yaylı‟ buzlu akarsuda takıldı, dingil kırıldı.”
Streit, milliyetçi birlikler içerisinde çocuk askerlerle görüĢtüğünü anlatırken onların etkisinde kaldığını gizlemiyor. Streit çocuk askerler için Ģunları söylüyor: "Kendilerini çok ciddiye alıyor ve adam havası taĢıyorlardı. Ve sadece çocuk değillerdi: Birçok yetiĢkinin yaĢamamıĢ olduğu deneyimler onları olgunlaĢtırmıĢtı. Ufaklıklar hayatı görmüĢ ama hayat onları yozlaĢtırmamıĢ. Bazı yönlerden yetiĢkin erkekler ama kalplerinde hala çocuklar."
Asker çocuk Tevfik: "Üç tabancam vardı, biri Fransız, biri Yunan, biri de Bulgar yapımı.Bulgar karabinamı PaĢa'ya (Mustafa Kemal) verdim. (...) Eğer onu kemerine takarsa ve yanına elli fiĢek alırsa otomobilinde giderken kendini koruyabilir."
Asker çocuk Cemal: "Bana Türk düzenli birliklerinden bir subayın yazdığı ve karĢılaĢacağı herkese onu öven bir mektup gösterdi: 'YaĢı küçük olsa da erkek gibi savaĢmıĢtır ve hemĢehrilerinin takdirini hak etmiĢtir. Bir kez baĢından, bir kez de sol kalçasından olmak üzere iki kez yaralanmıĢtır'
Türkiye'nin görülmemiĢ fotoğrafları
KÖY DÜĞÜNÜNDE MÜZĠSYENLER VE HALK OYUNU OYNAYANLAR
TÜRKĠYE / 1920-1921... C. K. Streit: “Dinar'a gelmeden evvel bir düğün için hazırlıkların yapıldığı küçük bir köy kasabasında durduk. Vardığımızda bir grup köylü bir bayrak, davullar ve zurnalarla (enstrümanlar el yapımıydı) köye giderken, düğün ateĢini hazırlamak üzere çalı taĢıyan bir öküz arabasına eĢlik ediyordu. Yük, bayrakla donatılmıĢ bir evin kapısında boĢaltıldı. Düğün bu evde olacaktı.
////////////////////////////////
ABD‟li gazeteci Streit"in gözünden 1920"lerin Türkiyesi
ESKİŞEHİR'DE VALS YAPAN TÜRK İLKOKUL ÇOCUKLARI C. S. Streit'in EskiĢehir'de ziyaret ettiği bir ilkokuldan izlenimleri Ģöyle: ・Türk ilkokulunda duyulanlar: - Kavalyem nerede? - Burdayım, hanımım Ziyaret ettiğim okullar arasında en ilginçleri ilkokullardı. Türk kız ve erkek çocukların yan yana oturduğunu gördüm. Okulların birinde beş kız, beş erkek oldukça zor bir dans sergilediler ve hep birden şarkı söylediler. Hem adımlar hem de müzik Avrupalıydı ve dans erkeklerle kızların çift olup vals yapmasıyla sona erdi. Ve valsın oldukça iyi olduğunu ekleyebilirim.・
ESKİŞEHİR'DEKİ KADIN İLKOKUL ÖĞRETMENLERİ C. S. Streit'in EskiĢehir'de ziyarete gittiği bir ilkokula dair görüĢleri Ģöyle: “Hem erkek hem kadın öğretmenler okullarını geliĢtirme konusundaki samimiyet ve çabalarıyla beni çok etkiledi. Mütevazıydılar ve okulları olması gerektiği kadar iyi olmadığı için özür dilediler. (...) Lise müdiresinin bana iletmem için verdiği mesajla daha iyi anlatabilirim: 'Lütfen Amerika‟daki kızkardeĢlerimize, ülkemize medeniyet ve ilerleme getirme konusunda elimizden gelenin en iyisini yaptığımızı söyleyin'”
ANKARA SOKAKLARINDA MĠSKET OYNAYAN ÇOCUKLAR: ・Sanırım tüm dünyada çocuklar üç aĢağı beĢ yukarı aynı. Sıcak günlerde küçük Türk kız ve oğlanların Ankara sokaklarında birlikte ip atladığını gördüm. Camdan bilyeleri yoktu, hatta kilden yapılma bilyeleri bile yoktu. Onun yerini tutan koyunun aĢık kemiklerini kulanıyorlardı.・
MUSTAFA KEMAL PAġA ANKARA'DAKĠ BĠRLĠKLERĠ TEFTĠġ EDERKEN Streit bu fotoğrafın arkasına Ģöyle yazmıĢtır: ・Angora birlik teftiĢi, Mustafa Kemal PaĢa selam verirken・
TEĞMEN „KARA‟ FATMA HANIM (fotoğrafın sağında) VE BĠRLĠKLERĠ 1923‟TE ĠSTANBUL‟A GĠRĠYOR Streit bu fotoğrafın arkasına Ģöyle yazmıĢ: ・Tğm. Fatma Hanoum, Türk-Yunan savaĢı sırasında cephede bir kadınlar bölüğünün baĢında savaĢırken kazandığı madalyalarıyla.・ Streit, onun „‟kadınlar bölüğü‟‟ne komuta ettiğini söylerken hata yapıyor, erkeklerden oluĢan bir birliğin, muhtemelen fotoğrafta sağında duranların baĢındaydı.
HAMLET PERFORMANSINI TANITAN AFĠġ C. K. Streit afiĢle ilgili Ģunları söylüyor: ・Türkiye‟deyken onca süprizlerle karĢılaĢtım ama o gece Anadolu Tiyatro Grubu‟nun 'abidevi sanat eseri' 'dünyanın en meĢhur trajedisi' „Hamlet‟i sergileyeceğini bildiren afiĢlerle karĢılaĢmam oldu. AfiĢlerden biri dramadaki bir sahneyi gösteren büyük bir resimle süslenmiĢti.・
MUSTAFA KEMAL BÜYÜK MĠLLET MECLĠSĠ'NE SESLENĠYOR 1 Mart 1921 (Fotoğraf: Esad Nedim, Mustafa Kemal PaĢa'nın Fotoğrafçısı) C. S. Streit o güne dair izlenimlerini Ģöyle anlatmıĢ: ・KonuĢmasını dinlediğim gün kürsüye kalabalık sıra aralarından tek baĢına varmıĢtı. AlkıĢ dindiğinde ・genelde Meclis'te az alkıĢ olur- hazırladığı uzun konuĢmayı okudu. Yankılı sesi ve etkileyici kiĢiliği sunumunu etkin kılıyordu. Meclis onu büyük dikkatle dinliyordu. Hem kamuda hem özelde ağır, ölçülü bir tonda konuĢuyordu. Bu da söylediklerine tuhaf bir güç katıyordu.・
Streit, milliyetçi birlikler içerisinde çocuk askerlerle görüĢtüğünü anlatırken onların etkisinde kaldığını gizlemiyor. Streit çocuk askerler için Ģunları söylüyor: "Kendilerini çok ciddiye alıyor ve adam havası taĢıyorlardı. Ve sadece çocuk değillerdi: Birçok yetiĢkinin yaĢamamıĢ olduğu deneyimler onları olgunlaĢtırmıĢtı. Ufaklıklar hayatı görmüĢ ama hayat onları yozlaĢtırmamıĢ. Bazı yönlerden yetiĢkin erkekler ama kalplerinde hala çocuklar."
Asker çocuk Tevfik: "Üç tabancam vardı, biri Fransız, biri Yunan, biri de Bulgar yapımı.Bulgar karabinamı PaĢa'ya (Mustafa Kemal) verdim. (...) Eğer onu kemerine takarsa ve yanına elli fiĢek alırsa otomobilinde giderken kendini koruyabilir."
Asker çocuk Cemal: "Bana Türk düzenli birliklerinden bir subayın yazdığı ve karĢılaĢacağı herkese onu öven bir mektup gösterdi: 'YaĢı küçük olsa da erkek gibi savaĢmıĢtır ve hemĢehrilerinin takdirini hak etmiĢtir. Bir kez baĢından, bir kez de sol kalçasından olmak üzere iki kez yaralanmıĢtır'
MUSTAFA KEMAL PAġA'NIN GÖZLÜKLÜ NADĠR BĠR FOTOĞRAFI Streit‟in kaleminden: ・Onu gözlükleriyle ve kalpaksız görün profesöre benzer bir edası var. Yüzünde idealist (hayalperest) bir Ģey var, özellikle gözlerinde, ama hayallerini gerçekleĢtiren bir hayalpereste ait.・
ĠSTANBULLULAR GALATA KÖPRÜSÜ'NDE MĠLLĠYETÇĠ KUVVETLERĠ KARġILIYOR (6 Ekim 1923) C. K. Streit fotoğrafı Ģöyle etiketlemiĢ: ・Bayanlar önden! Türk kızları Galata Köprüsü‟nü geçen birliklere alkıĢ tutuyor, 6 Ekim・
ATLI SÜVARĠLER
CERĠTMÜMĠNLĠ KÖYÜNDE ÇOCUKLAR TÜRKĠYE / 1920 -1921. C. K. Streit: ・Ġmanı kuvvetli anlamına gelen Ceritmüminli, seksen aileden oluĢuyordu. Türk köylerindeki refah seviyesiyle kıyaslanınca görece iyi durumdaydı. Ve bu köyde misafir evi vardı. ・
SAMSUN'DAN ÇORUM'A GĠDERKEN DEVE, BEYGĠR VE EġEK KAFĠLELERĠ
C. K. Streit yolculuğu Ģöyle anlatıyor: 'Samsun‟dan Çorum'a giden yolda Doruk Han‟da deve sürücülerinden birine seyahatin güvenli olup olmadığını sormuĢtum: ・Birkaç ay evvel bu yolda seyahat edemezdiniz・dedi, ・ama artık babamız Mustafa Kemal PaĢa sağolsun eĢkiya tehlikesi yok. Allah ona uzun ömür versin・ dedi.
KÖY DÜĞÜNÜNDE MÜZĠSYENLER VE HALK OYUNU OYNAYANLAR
TÜRKĠYE / 1920-1921... C. K. Streit: ・Dinar'a gelmeden evvel bir düğün için hazırlıkların yapıldığı küçük bir köy kasabasında durduk. Vardığımızda bir grup köylü bir bayrak, davullar ve zurnalarla (enstrümanlar el yapımıydı) köye giderken, düğün ateĢini hazırlamak üzere çalı taĢıyan bir öküz arabasına eĢlik ediyordu. Yük, bayrakla donatılmıĢ bir evin kapısında boĢaltıldı. Düğün bu evde olacaktı.
ANKARA / 1920 ・ 1921 C. K. Streit: (Streit bu fotoğrafın arkasına sadece 'Angora' yazmıĢ. ġehrin Ulus semtinde çekilmiĢ gibi görünüyor. Çünkü arka plandaki cami Hacı Bayram Camii'dir)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder